Ψυχολόγος online Χριστίνα Ερατώ Ζυμβραγού στην Σκύδρα pexels-anna-shvets-3851309
Mindfulness - Ενσυνειδητότητα

Το σώμα μας, καλλιεργώντας την επίγνωση

Γεννιόμαστε με ένα σώμα, μεγαλώνουμε με αυτό και τελικά μέσα σε
αυτό πεθαίνουμε. Είναι το κύριο «σπίτι» μας, για όλη μας τη ζωή.
Αλλάζει μαζί μας, αφουγκράζεται κάθε ερέθισμα, είτε εσωτερικό, είτε
από το εξωτερικό περιβάλλον. Ενίοτε, προσπαθούμε να το φροντίσουμε
είτε με γυμναστική άσκηση, είτε με σωστή διατροφή ή ακόμη και
εξωτερικά, καλλωπίζοντάς το. Μας ακολουθεί παντού. Σε μία
καταπονητική γι’ αυτό εργασία, στις στιγμές χαλάρωσης, τρυφερότητας,
στην επαφή με άλλα άτομα, ακόμη και στις διαδικασίες ρουτίνας, όπως
ο καθημερινός μας περίπατος για τη δουλειά.

Με την τεχνική Mindfulness, ειδικά επικεντρωμένη στο σώμα, την
ενσυνειδητότητα του σώματος δηλαδή, καταφέρνουμε να γνωρίσουμε,
να αισθανθούμε και να βιώσουμε τελικά την υλική μας ύπαρξη, στην
πλήρη οντότητά της. Καλλιεργούμε την αποδοχή και τον σεβασμό στην
υπόστασή μας, ερχόμαστε κοντά με την ανθρώπινη φύση μας.
Μαθαίνουμε να κατοικούμε σε όλο μας το σώμα και όχι «μέσα στο
κεφάλι μας». Σταδιακά καλλιεργούνται οι αισθητηριακές μας
ικανότητες, εκπαιδευόμαστε να ελέγχουμε το σώμα μας καλύτερα,
ώστε όταν είμαστε έτοιμοι να χαλαρώσουμε, να το κάνουμε με ευκολία.
Επίσης, η επαφή με τις μη ευχάριστες εμπειρίες που μπορεί να
αναδυθούν κατά τη διαδικασία, μας εξοικειώνει με την εμπειρία κάτι
που μπορεί να είναι χρήσιμο σε πολλές διαστάσεις της ζωής μας, όπως
όταν το σώμα μας ασθενεί ή στη διαχείριση πόνων (χρόνιων ή μη).

Πηγές πληροφοριών:
Holland D. Integrating Mindfulness Meditation and Somatic Awareness into a
Public Educational Setting. Journal of Humanistic Psychology. 2004;44(4):468-484.
doi:10.1177/0022167804266100
Ma-Kellams, Christine. Cross-cultural differences in somatic awareness and
interoceptive accuracy: a review of the literature and directions for future
research, Frontiers in Psychology, UR:
https://www.frontiersin.org/article/10.3389/fpsyg.2014.01379, VL – 5,SN – 1664-
1078

Ψυχολόγος online Χριστίνα Ερατώ Ζυμβραγού στην Σκύδρα
Mindfulness - Ενσυνειδητότητα

Πότε μου είπα τελευταία φορά ευχαριστώ;

  • Πόσο συχνά εκφράζεις στον εαυτό σου την ευγνωμοσύνη σου για όλα όσα έχεις καταφέρει;
  • Πόσο συχνά θυμάσαι το δρόμο που έχεις διανύσει για να φτάσεις εδώ που είσαι τώρα;
  • Όταν συμβαίνει μία αναποδιά, σκέφτεσαι πώς θα προσπαθήσεις την επόμενη, με τις εμπειρίες που αποκόμισες ή αισθάνεσαι μία διάχυτη απογοήτευση;

Είναι σύνηθες, να μην εκφράζουμε στον εαυτό μας το σεβασμό, την
εκτίμηση και την ευγνωμοσύνη που το οφείλουμε για όλα όσα έχουμε
κάνει, αλλά κυρίως για όλα όσα είμαστε. Συνήθως, ακόμη, τρέφουμε
θαυμασμό εμπιστοσύνη ή και δυσαρέσκεια για άλλα άτομα στη ζωή
μας. Αυτό είναι αναμενόμενο. Η βαθιά, ειλικρινής και ουσιαστική σχέση
μας, όμως, με τους άλλους έρχεται, αφού έχουμε χτίσει μία ουσιαστική
σχέση με τον εαυτό μας. Όταν γνωρίσουμε όλη μας την ύπαρξη,
εσωτερικά και εξωτερικά, γνωρίσουμε τα συναισθήματά μας, τις
συμπεριφορές, τις αντιλήψεις μας, τότε μπορούμε πραγματικά να
κάνουμε αληθινές σχέσεις. Τα καλά λόγια των άλλων ή και τα άσχημα,
είναι βοηθητικά, ειδικά από άτομα που έχουμε επιλέξει να έχουν
σημαντικό ρόλο στη ζωή μας. Ωστόσο, αν δεν έχουμε κατακτήσει την
αυτό-επίγνωση και την αυτό-εκτίμησή μας, καταλήγουμε να βιώνουμε
την ύπαρξή μας, μέσα από τα λόγια και στις σκέψεις των άλλων και
αυτό μπορεί να είναι επιζήμιο.


Με την τεχνική του Mindfulness, καλλιεργούμε μία βαθιά επίγνωση για
τον εαυτό μας, που προέρχεται από την συνειδητοποίηση της ίδια μας
την φύσης, τη σχέση μας με το εξωτερικό περιβάλλον αλλά κυρίως του
θαυμαστού κόσμου που υπάρχει μέσα μας. Ξεκινάμε ένα όμορφο ταξίδι
«προς τα μέσα», μία πολύ ενδιαφέρουσα διαδρομή και έναν θαυμαστό
προορισμό, το χτίσιμο νέων βάσεων για πράγματα και καταστάσεις που
μέχρι τώρα είχαμε δεδομένα.


Πηγές άντλησης πληροφοριών:
Soysa, C.K., Wilcomb, C.J. Mindfulness, Self-compassion, Self-efficacy, and Gender as
Predictors of Depression, Anxiety, Stress, and Well-being. Mindfulness 6, 217–226
(2015).
Chödrön, P. “Start where you are: How to accept yourself and others” (Element/
HarperCollins, 2005)
Germer, C. K. “The mindful path to self-compassion” (Guilford Press, 2009)
Germer C., Neff K. “The Mindful Self-Compassion Workbook: A proven way to accept
yourself, build inner strength and thrive” (The Guilford Press, 2018)

Ψυχολόγος online Χριστίνα Ερατώ Ζυμβραγού στην Σκύδρα
Mindfulness - Ενσυνειδητότητα

Διαχείριση συναισθημάτων

Κατά τη διάρκεια μίας μόνο ημέρας, κατακλυζόμαστε από πληθώρα
συναισθημάτων. Κάποια από αυτά είναι θετικά, ενώ κάποια είναι
αρνητικά. Η συμπεριφορά μας προκύπτει από αυτά τα συναισθήματα,
ενώ και οι σκέψεις μας είναι συνέχεια αυτών ή τα προκαλούν. Τα
αρνητικά συναισθήματα, δεν είναι ευχάριστα όταν τα βιώνουμε και
μερικές φορές φαίνεται αδιανόητο να απαλλαγούμε από αυτά. Η
αλήθεια, ωστόσο, είναι ότι χωρίς αυτά δε θα ήμασταν καθόλου
λειτουργικοί. Οτιδήποτε με το οποίο εκφράζεται το σώμα και το μυαλό
μας είναι αποδεκτό και δεν προσπαθούμε να το «πολεμήσουμε». Αυτό
που πραγματικά μπορούμε να κάνουμε είναι να αναγνωρίσουμε όλα τα
συναισθήματα που αναβλύζουν από εμάς, να δούμε πώς μας
επηρεάζουν, πώς τα δεχόμαστε.

Όταν αποδεχτούμε τη συνύπαρξη μας με τα συναισθήματα,
αναγνωρίζουμε σε ποια ένταση αυτά είναι χρήσιμα για την εξέλιξή μας
καθώς και όταν ξεδιαλύνουμε μέσα μας πώς και πού επιδρούν είτε τα
αρνητικά είτε τα θετικά συναισθήματα, θα μπορέσουμε να χτίσουμε
μία νέα σχέση με αυτά. Ενώ, όταν αντιληφθούμε, ουσιαστικά, ότι όλα
προκύπτουν από εμάς και τα αγκαλιάσουμε ως μέρος του εαυτού μας,
θα είμαστε ένα βήμα πιο κοντά στο να τα αναγνωρίζουμε εγκαίρως, να
προβλέπουμε την εκδήλωσή τους, αλλά και να ρυθμίζουμε την έντασή
τους.

Η τεχνική Mindfulness ενέχει πολύπλευρα οφέλη, όπως η διαχείριση
συναισθημάτων, στρες και σκέψεων. Τελικά, αν το πρόβλημα στην
ευτυχία μας είναι ό, τι συμβαίνει μέσα μας, μπορούμε να φροντίσουμε
γι΄ αυτό, με πολλούς τρόπους. Ένας από αυτούς είναι η καλλιέργεια της
επίγνωσης μέσω του Mindfulness.

Πηγές άντλησης πληροφοριών:
Hofmann SG, Sawyer AT, Witt AA, Oh D. The effect of mindfulness-based therapy on
anxiety and depression: A meta-analytic review. Journal of Consulting and Clinical
Psychology. 2010; 78(2):169–183. DOI: 10.1037/a0018555 [PubMed: 20350028]
Gu J, Strauss C, Bond R, Cavanagh K. How do mindfulness-based cognitive therapy
and mindfulness-based stress reduction improve mental health and wellbeing? Asystematic review and meta-analysis of mediation studies. Clin Psychol Rev. 2015;
37:1–12. DOI: 10.1016/j.cpr.2015.01.006 [PubMed: 25689576]

Mindfulness
Mindfulness - Ενσυνειδητότητα, Γενικά, Υπηρεσίες

Mindfulness-Ενσυνειδητότητα

Φαντάσου μία μέρα να ξυπνούσες και να απολάμβανες την κάθε στιγμή, την παραμικρή σου κίνηση να την έκανες με πλήρη επίγνωση της κατάστασης. Αυτή η μέρα μπορεί να είναι η σημερινή. Σε μία εποχή που το multitasking είναι θεοποιημένο και κάθε κίνηση και ενέργεια μέσα στη μέρα μας συνοδεύεται από χιλιάδες άλλες σκέψεις ή και ενέργειες, μία πρακτική έρχεται να μας μάθει πώς να βιώνουμε το κάθε μας ‘’εδώ και τώρα’’ στην πλήρη διάστασή του. Με τις απαρχές του χιλιάδες χρόνια πριν στις ανατολίτικες πρακτικές, τον 21ο αιώνα, εμπεριστατωμένα πια, το mindfulness αποτελεί επιστήμη. Μια ‘’γυμναστική’’ του νου, ώστε το άτομο να έχει πλήρη επίγνωση της σωματικής του διάστασης, της νοητικής, των σκέψεων, των συναισθημάτων, της αλληλεπίδρασης με τους άλλους. Εκτός από τον ίδιο μας τον εαυτό, δεν υπάρχει συνθήκη που μπορούμε να ελέγξουμε.  Αυτό που μπορούμε όμως να κάνουμε είναι να οριοθετούμε τον εαυτό μας μέσα στην πληθώρα ερεθισμάτων, χωρίς κριτική σε αυτά.

Εξατομικευμένες πρακτικές για το κάθε άτομο και την κάθε στιγμή που βιώνει, μπορεί να περιλαμβάνουν ζητήματα όπως διαχείριση στρες, διατροφικές συνήθειες, χρόνιους πόνους και πολλά άλλα. Ζητούμενο δεν είναι η έλλειψη αρνητικών συναισθημάτων και σκέψεων αλλά η συνύπαρξη με αυτά. Θυμήσου την τελευταία φορά που βίωσες τη στιγμή στην πλήρη έκτασή της, μπορεί να είναι αρκετά παλιά, ένα παιχνίδι στην παιδική σου ηλικία που δε σκεφτόσουν ούτε την αυριανή σου εργασία, ούτε τις δουλειές που έχεις, έπαιζες, γελούσες, χτυπούσες και όλα αυτά τα βίωνες στην ολότητά τους.

Ευχαριστώ τη ψυχολόγο Μαρία Ευαγγελέλη για τις πολύτιμες πληροφορίες.

Ψυχολόγος online Χριστίνα Ερατώ Ζυμβραγού στην Σκύδρα
Ανακουφιστική Φροντίδα

Ποιες είναι οι διαφορές μεταξύ ευθανασίας, υποβοηθούμενης αυτοκτονίας και καταστολής;

Για τους όρους ευθανασία και υποβοηθούμενη αυτοκτονία υπάρχουν πολλοί ορισμοί, κανένας όμως δεν θα πρέπει να συνδεθεί με «άρνηση» ανώφελης θεραπείας, απόσυρση ανώφελης θεραπείας ή καταστολή μέτρια/ βαθιά /διακεκομμένη ή συνεχής.

Με τον όρο ευθανασία θεωρείται η θανάτωση κατόπιν απαίτησης του υποκειμένου και ορίζεται όταν ο ιατρός προκαλεί με πρόθεση το θάνατο με τη χορήγηση φαρμάκων κατόπιν της εθελούσιας συγκατάθεσης του ασθενή ( απαραίτητα προϋπόθεση, ικανό επίπεδο επικοινωνίας). Αντιθέτως στην υποβοηθούμενη αυτοκτονία ο ιατρός σκόπιμα βοηθάει τον ασθενή να αυτοκτονήσει προμηθεύοντας του φάρμακα που τα λαμβάνει ο ίδιος ο ασθενής κατόπιν της εθελούσιας συγκατάθεσης του (απαραίτητα προϋπόθεση, ικανό επίπεδο επικοινωνίας).

Η θανάτωση εκ μέρους του ιατρού ενός ατόμου χωρίς τη συγκατάθεση του, μη εκούσια ( όπου το άτομο είναι ανίκανο να συγκατατεθεί), ή ακούσια (ενάντιο στη θέληση του), δεν είναι ευθανασία αλλά φόνος. Η ευθανασία είναι μόνο εκούσια και ενεργητική επίσης, και θα πρέπει να εγκαταλειφθούν όροι όπως ακούσια ευθανασία και παθητική ευθανασία.

Η καταστολή από την άλλη είναι η πρόθεση να ανακουφίσει την ανυπόφορη οδύνη, η διαδικασία δηλαδή να χρησιμοποιηθούν κατασταλτικά φάρμακα για τον έλεγχο των συμπτωμάτων με στόχο την ανακούφιση τους. Ξεκάθαρα πρέπει να καταλάβουμε πως η ευθανασία είναι η πρόθεση για θανάτωση του ασθενή μέσω θανατηφόρου φαρμάκου με στόχο τον άμεσο θάνατό του, ενώ στην καταστολή, στην μέτρια καταστολή, μπορεί να χρησιμοποιηθεί θεραπευτικά χωρίς να επηρεαστεί το επίπεδο συνείδησης και ικανότητας επικοινωνίας.  Η χρήση βαθιάς καταστολής, οδηγεί τον ασθενή να μην μπορεί να επικοινωνεί με το περιβάλλον μεν, όμως είναι μερικές φορές απαραίτητη για να επιτευχθεί ο θεραπευτικός σκοπός. Εφόσον το επίπεδο της καταστολής αναθεωρείται τακτικά, χρησιμοποιείται προσωρινά και ο ασθενής ελέγχεται τακτικά είναι ασφαλής. Υπάρχουν περιπτώσεις όπως το τελικό στάδιο ενός ασθενή, όπου οι γιατροί καταστέλλουν τους ασθενής με στόχο την επίσπευση του θανάτου, η διαδικασία αυτή ονομάζεται και «αργή ευθανασία» και θεωρείται κατάχρηση στη χρήση της καταστολής.

Σε κάποιες των περιπτώσεων είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι η καταστολή βοηθάει όπως ως μέρος της φροντίδας εγκαυμάτων, παροδική καταστολή για επώδυνες διαδικασίες, επείγουσες περιπτώσεις όπως μαζικές αιμορραγίες, ασφυξίας, κρίση ανυπόφορου πόνου ή δύσπνοια ανυπόφορου πόνου.

Συνοψίζοντας, η τρόποι καταστολής θα πρέπει να χρησιμοποιούνται σωστά και η ευθανασία δεν μπορεί να νομιμοποιηθεί λόγω ενδεχόμενων κινδύνων για πχ άσκηση πίεσης σε ευάλωτα άτομα, υποβάθμιση του ρόλου της ανακουφιστικής φροντίδας, διαμάχη μεταξύ νομικών απαιτήσεων και των προσωπικών και επαγγελματικών αξιών των ιατρών και των άλλων λειτουργών υγείας, διεύρυνση των κλινικών κριτηρίων να εμπεριέχονται και άλλες ομάδες της κοινωνίας, αύξηση της συχνότητας της ακούσιας (!) και μη εκούσιας πράξης θανάτωσης και τέλος η θανάτωση θα πρέπει να γίνει αποδεκτή από την κοινωνία.

Πηγή: Εξειδίκευση στην Ανακουφιστική Φροντίδα: Τέχνη και Επιστήμη από το Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών.

Ψυχολόγος online Χριστίνα Ερατώ Ζυμβραγού στην Σκύδρα
Ανακουφιστική Φροντίδα

Ποια είναι τα εμπόδια στην επικοινωνία μεταξύ επαγγελματιών υγείας, ασθενών και φροντιστών; Ας τα αναλύσουμε για να τα αποφύγουμε.

Δυσκολίες και εμπόδια στην επικοινωνία μπορούν να προκύψουν για διαφορετικούς λόγους στην κάθε (μοναδική) περίπτωση. Η επικοινωνία χρειάζεται συζήτηση και σίγουρα εκεί υπάρχουν ήδη κάποιες προβληματικές όπως: Συννοσηρότητα του ασθενή και ανικανότητα να επικοινωνήσει λόγω σοβαρής γνωστικής δυσλειτουργίας, έλλειψη νομικού πλαισίου και επίσημων γραπτών εγγράφων εξασφάλισης προσωπικών δικαιωμάτων και επιθυμιών του ασθενή, δυσκολία των επαγγελματιών υγείας για συζήτηση λόγω μη αναγνώρισης και διαχείρισης προσωπικών τους συναισθημάτων, η μη συναίνεση των φροντιστών στην ενημέρωση του ασθενή τους, έλλειψη υποστηρικτικών και εποπτικών δομών για τους επαγγελματίες υγείας (όλα όσα αναφέρθηκαν είναι σημαντικά, παρότι θα έδινα έμφαση ειδικά στο τελευταίο). Αυτές οι δυσκολίες παρουσιάζονται συνήθως σε συζητήσεις που η επικοινωνία μεταξύ των εμπλεκόμενων είναι πολύ σημαντικές καθότι αφορούν επικείμενο θάνατο.

Τα προβλήματα στην επικοινωνία παρουσιάζονται επίσης λόγω φραγμών μεταξύ επαγγελματιών υγείας, ασθενών και οικογενειών όπως την αβεβαιότητα της πρόγνωσης, τον δισταγμό του ιατρού, την έλλειψη δεξιοτήτων, τη χρήση άγνωστης ιατρικής ορολογίας, το περίπλοκο περιβάλλον φροντίδας και τον δισταγμό ή την έλλειψη ικανότητας των ιατρών στην ενημέρωση των ασθενών (για τη διάγνωση και την πρόγνωση (την οποία αναφέρουν ως συναισθηματική, τρομακτική και δύσκολη). Αναφορικά με το περιβάλλον, οι περιβαλλοντικοί παράγοντες μπορούν να αποτελέσουν εμπόδιο στην επικοινωνία λόγω φόρτου εργασίας πχ στα νοσοκομεία, περιορίζει τους ασθενείς και τις οικογένειες από τη λήψη πληροφοριών που θέλουν και χρειάζονται. Υπάρχει πληθώρα ερευνών που καταδεικνύουν ότι η δυσαρέσκεια του ασθενούς και της οικογένειας συνδέεται με την έλλειψη χρόνου και χώρου. Εάν η παροχή επαρκούς χώρου και χρόνου με τους ασθενείς και της οικογένειες υπήρχε, θα επέτρεπε στους συμμετέχοντες να συζητούν σημαντικές πληροφορίες με τον δικό τους ρυθμό. 

Έρευνες είτε στην Ελλάδα είτε στον εξωτερικό αναφέρονται στην ενημέρωση ασθενών με καρκίνο ως μια διαδικασία με ιδιαίτερα και ποικίλα εμπόδια. Παρότι οι ασθενείς λαμβάνουν πολύ περισσότερες πληροφορίες από τους γιατρούς τους απ’ ότι πριν 30 χρόνια, οι γιατροί εξακολουθούν και διστάζουν να αποκαλύψουν όλες τις σχετικές πληροφορίες στους ασθενείς τους. Ορισμένοι ιατροί πιστεύουν ότι η πλήρης αποκάλυψη είναι επιβαρυντική για  τους ασθενείς, προκαλώντας περιττό και υπερβολικό άγχος, έτσι αγωνίζονται να αποφασίσουν ποιες πληροφορίες πρέπει να μεταφέρουν στους ασθενείς και ποιες πληροφορίες θα είναι χρήσιμες, σε αντίθεση με τι αντιλαμβάνονται οι ίδιοι ότι είναι επιβλαβείς ή όχι για τους ασθενείς. Σε πρόσφατη μελέτη σε Ελλάδα και εξωτερικό, εστιάζει στο γεγονός ότι οι πρακτικές ενημέρωσης στις διάφορες χώρες (και στην Ελλάδα), ποικίλλουν, καθώς και οι ανάγκες ενημέρωσης των ασθενών εξατομικεύονται. Επιπλέον, ένας από του σπουδαιότερους λόγους, εν τούτοις, που στην χώρα μας υποεκτιμάται η ανάγκη του ασθενούς για ενημέρωση είναι η ίδια η ελλιπής εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας να προσεγγίσουν αποτελεσματικά το θέμα. Ως εκ τούτου απαιτούνται πιο ολοκληρωμένες παρεμβάσεις που περιλαμβάνουν εκπαίδευση σε πολλαπλές δεξιότητες επικοινωνίας.

Η κατάλληλη εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας θα μπορούσε να λύση τα εμπόδια και τους φραγμούς στην επικοινωνία καθώς μπορεί να βελτιώσει και να διευκολύνει τη διαδικασία της ενημέρωσης και συνακόλουθα να βελτιώσει την ποιότητα της ΑΦ. Είναι απαραίτητα η ανάπτυξη κατευθυντήριων οδηγιών και εκπαιδευτικών προγραμμάτων για τους επαγγελματίες υγείας σχετικά με την ενημέρωση των ασθενών με απειλητικά για την ζωή νοσήματα και την ανακοίνωση δυσάρεστων νέων σε αυτούς με τρόπο κατάλληλα προσαρμοσμένο στις ιδιαίτερες ανάγκες τους. Οι ασθενείς θέλουν οι λειτουργεί υγείας να είναι ειλικρινείς και ανοιχτοί μαζί τους παρότι πολλοί επαγγελματίες υγείας δεν έχουν τις δεξιότητες ή την ικανότητα να διαχειρίζονται δύσκολες καταστάσεις.

Σε αντίθεση με οποιοδήποτε μοντέλο επικοινωνίας, η συνδιαλλακτική επικοινωνία αντιλαμβάνεται τους ανθρώπους ως αλληλεξαρτώμενα μέλη των κοινοτήτων που συνδέονται με αυθεντικότητα, τις αμοιβαίες ανησυχίες, τα συναισθήματα, την κοινωνική δραστηριότητα κ.α. Μην ξεχνάμε πως η εστίαση είναι στην μοναδικότητα κάθε ατόμου και σχέσης.  

Πηγή: Εξειδίκευση στην Ανακουφιστική Φροντίδα: Τέχνη και Επιστήμη από το Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών.

Ψυχολόγος online Χριστίνα Ερατώ Ζυμβραγού στην Σκύδρα
Συναισθήματα

Ένας διάλογος με Ενσυναίσθηση σημαίνει ..

Επιλέγεις να εμπλακείς σε έναν φορτισμένο διάλογο. Πόσο σωστές είναι ερωτήσεις σου; Πόσο ενσυναισθητικές είναι οι απορίες σου; Ακολουθεί ένας διάλογος, στο πρώιμο στάδιο. Είναι η πρώτη ερώτηση/ απάντηση που θα δώσεις σε έναν άνθρωπο που εκείνη τη στιγμή “ξεσπά”. Οι απαντήσεις που δίνονται στον αντίλογο που θα έχεις είναι γεμάτες επιλογές. Ποια θα διάλεγες; Ποια έχεις επιλέξει στο παρελθόν; Έχεις αναλογιστεί τι ακούσει ο συνομιλιτής σου όταν δίνεις μια απάντηση;

Ακολούθησε το κείμενο και κάπου εκεί θα αναρωτηθείς την ανατροφοδότηση που έδινες τόσο καιρό, πόσο σωστή ήτανε σε σχέση με το μήνυμα που ήθελες να περάσεις.

Το βασικό είναι να κατανοήσεις πως η ενσυναίσθηση είναι η βάση για να δημιουργηθεί ένα πλαίσιο αποδοχής και κατανόησης. Ενσυναίσθηση σημαίνει αυθεντικότητα και άνευ όρων αποδοχή. Μην μπερδεύεσαι, αποδέχεσαι την διαφορετικότητα που σου δίνει ο συνομιλητής σου χωρίς απαραίτητα να ταυτίζεσαι με τις απόψεις του. Τον ακούς και προσπαθείς να καταλάβεις χωρίς να έχεις σκοπό να κατευθύνεις ή να συμβουλέψεις. Σκοπός είναι να καταλάβεις πως νιώθει ο άνθρωπος που έχεις απέναντί σου.

Είναι σημαντικό να δίνουμε αξία στον συνομιλητή μας. Τα συναισθήματα και οι σκέψεις του είναι σημαντικά για εμάς γιατί στο πλαίσιο της αποδοχής, δεχόμαστε τον άνθρωπο με την εξωτερίκευση που κάνει, χωρίς να κρίνουμε, χωρίς να “πρέπει” να βοηθήσουμε. Βοηθάμε με το να είμαστε εκεί, ακουστικοί και σε αναμονή. Αυτό που δίνουμε κάνοντας έναν ενσυναισθητικό διάλογο είναι πολύ πιο βαθύ από μια “απλή” συζήτηση.

Θα συζητήσουμε σε επόμενο άρθρο τις επιπτώσεις μιας ενσυναισθητικής σχέσης (μεταξύ μητέρας και παιδιού, συντρόφων κτλ).

Δοκιμάστε τον διάλογο και πείτε μου εντυπώσεις.

Ψυχολόγος online Χριστίνα Ερατώ Ζυμβραγού στην Σκύδρα
Άγχος

Άγχος ή επαγγελματική εξουθένωση (σύνδρομο burn out);

Το διάστημα αυτό, μετά από τόσες αλλαγές σε προσωπικό, επαγγελματικό και άλλα επίπεδα, παρατηρείται πολύ έντονο στρες, άγχος ή και επαγγελματική εξουθένωση. Είτε είσαι μισθωτός είτε όχι, αυτό το άρθρο μπορεί να σου δώσει κάποιες απαντήσεις.

Θα ήθελα να δούμε κάποιες διαφορές ανάμεσα στο άγχος και στο σύνδρομο της επαγγελματικής εξουθένωσης (burn out), καθότι μπορεί κάποιος να παρερμηνεύσει εύκολα τα σημάδια στην τεράστια προσπάθεια που κάνει να ανταπεξέλθει οικονομικά/επαγγελματικά αυτούς τους μήνες.

Ναι μεν το άγχος μπορεί να επέλθει λόγω επαγγελματικής εξουθένωσης, ωστόσο υπάρχουν κάποιες βασικές διαφορές ανάμεσά τους. Οι ψυχολογικές και οι σωματικές πιέσεις που αισθάνεσαι μπορούνε να οφείλονται στο άγχος γι αυτό και όταν καταφέρεις να πάρεις τον έλεγχο στα χέρια σου μπορείς αυτομάτως να αισθανθείς καλύτερα. Η θετική αλλαγή στην κατάσταση που βιώνει κάποιος και η ελπίδα, συχνά δεν υπάρχουν στον ορίζονται των ατόμων που αντιμετωπίζουν επαγγελματική εξουθένωση. Η πίεση της δουλειάς επίσης, μπορεί να μην δώσει τον απαραίτητο χώρο στον εργαζόμενο να καταλάβει οτι βιώνει επαγγελματική εξουθένωση.

Σημαντικό στην πορεία ενός επαγγελματία, στη δική σου πορεία, να καταλάβεις πότε βιώνεις άγχος και πότε το σύνδρομο burn out, καθότι σε βάθος χρόνου εαν δεν επιλυθεί, μπορεί να δημιουργήσει αρκετά προβλήματα συμπεριφοράς ακόμα και κατάθλιψη.

Για να καταλάβεις σε ποια κατηγορία ανήκεις και εαν όντως σε ταλαιπωρεί το άγχος σου ή ευθύνεται η επαγγελματική εξουθένωση για τη κατάσταση που βιώνεις, μπορείς να θέσεις σε εφαρμογή κάποιες στρατηγικές:

Κάθισες να αναλογιστείς το “γιατί”; Είναι καλό να καθίσεις με τον εαυτό σου και να σκεφτείς το γιατί νιώθεις έτσι.

Κάνε μια “στροφή” και επικεντρώσου στα σημαντικά. Εάν σε βοηθάει κάνε λίστα, φτιάξε τις προτεραιότητες σου, βρες ποιες είναι οι πραγματικές σου ανάγκες και κατηγοριοποίησε τες απο την πιο σημαντική στην πιο “ασήμαντη”.

Πάρε μια καλή άδεια απουσίας. Φύγε απο ότι είναι οικείο με τη ρουτίνα, ο καιρός ευνοεί. Πήγαινε μια εκδρομή, διακοπές, άλλαξε την καθημερινότητα σου για όσες περισσότερες μέρες μπορείς.

Κάνε επανεκτίμηση στόχων. Θα έχεις ήδη ψάξει το γιατί, θα έχει γράψει τη λίστα σου με τα σημαντικά και τώρα ήρθε η ώρα μετά απο μια μικρή χαλάρωση να δεις ποιος είναι ο επόμενος ή οι επόμενοι σου στόχοι.

Το ήξερες πως όταν λες “όχι”, έχεις τον έλεγχο; Τόλμησε να πεις όχι σε οτι δεν θέλεις να αναλάβεις, συζητήσεις κτλ. Είναι λυτρωτικό να μην αναλώνεσαι σε ανούσια “ναι”. Βρες τι σου αρέσει και πες ναι ακριβώς σε αυτά.

Η πρακτική σκέψη είναι εδώ για να μείνει. Η μέρα με τη μέρα μπορεί να διαφέρει εαν το επιλέξεις. Υπάρχει χρόνος να βάλεις στόχους, να καλύψεις όλες τις ανάγκες σου σε βάθος χρόνου όταν λειτουργείς στρατηγικά. Μπορεί να μην είναι εφικτό να φροντίσεις τον εαυτό σου την ίδια μέρα που θα είσαι πολύ παραγωγικός στη δουλειά, φρόντισε όμως να σε ανταμείψεις με την πρώτη ευκαιρία.

Η παρεμβατική συμβουλευτική, τα βήματα που αναφέρω παραπάνω είναι πρακτικές αυτογνωσίας. Μπορείς να δοκιμάσεις και εάν χρειαστείς βοήθεια πάντα να ξέρεις πως υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι μπορούν να σε κατευθύνουν υπεύθυνα και να σε στηρίξουν σε όποια φάση της ζωής σου και να είσαι. Μην περιμένεις να ξεχειλίσει το ποτήρι για να αλλάξεις την ζωή σου.

Ψυχολόγος online Χριστίνα Ερατώ Ζυμβραγού στην Σκύδρα
Ανακουφιστική Φροντίδα

Πως μπορούν να εφαρμοστούν οι αρχές της Ανακουφιστικής Φροντίδας στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας και στη κατ΄ οίκον;

Ο ορισμός της ανακουφιστικής φροντίδας μας δίνει συνάμα και τον ρόλο της. «Η φροντίδα με επίκεντρο τον ασθενή και την οικογένεια του με στόχο την βελτιστοποίηση της ποιότητας ζωής αμφότερων και την ικανοποίηση όλων των αναγκών τόσο του ασθενούς και των συγγενών του» (Marcadante Sebastiano, 2018). Οι τρόποι για να επιτευχθεί μια ολιστική προσέγγιση αφορά στο να εφαρμοστούν οι αρχές της ανακουφιστικής φροντίδας τόσο στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας όσο και κατ’ οικον.

Στην επείγουσα εντατική θεραπεία πρωταρχικός στόχος είναι η διατήρηση ζωτικών λειτουργιών και τη μείωση της θνησιμότητας όπως και η πρόληψη της νοσηρότητας σε ασθενείς με σοβαρή-κρίσιμη ασθένεια. Αξίζει να αναφέρουμε ότι η ανάπτυξη νέων τεχνολογιών και οι βελτιώσεις στην περίθαλψη του συστήματος υγείας δυστυχώς δεν έχουν μειώσει το ποσοστό θνησιμότητας στη μονάδα εντατικής θεραπείας, το οποίο μέχρι σήμερα είναι αρκετά υψηλό. (Marcadante Sebastiano, 2018).

Εφόσον επιτευχθεί ο πρώτος στόχος, δηλαδή η διατήρηση ζωτικών λειτουργιών όπως προ είπαμε, σειρά έχει η αξιολόγηση του ασθενή με ασθενοκεντρικό θεραπευτικό πλάνο το οποίο θα βοηθήσει στο να παρέμβουν στην αντιμετώπιση της συμπτωματολογίας του ασθενή. Εν συνεχεία, οι επαγγελματίες υγείας θα συνεχίσουν επαναξιολογώντας την κατάσταση ώστε να βρούνε τους βέλτιστους τρόπους παρακολούθησης της πορείας του ασθενή είτε στην μονάδα εντατικής θεραπείας είτε σε κατ’ οικον προσέγγιση. (Palliative Medicine 5η edition, 2015). Τα συμπτώματα που προλαμβάνουν στα επείγοντα περιστατικά αφορά περιπτώσεις για άλγος, διαταραχές του ύπνου, δύσπνοια, άγχος, κατάθλιψη κ.α.

Για να δημιουργηθεί το θεραπευτικό πλάνο, πολλές φορές οι επαγγελματίες υγείας λαμβάνουν αποφάσεις συνεργαζόμενοι με τους συγγενείς του ασθενούς που είναι οι νόμιμοι αντιπρόσωποι του σε περιπτώσεις που ο ασθενής δεν είναι σε θέση να επικοινωνήσει και να ζητήσει το καλύτερο για εκείνον. Σε αυτό το σημείο μπορούμε να δούμε τη βαρύτητα της θέσης του φροντιστή δίπλα στον άρρωστο. Η στήριξη του ασθενή συνάμα γίνεται στήριξη και προς τον φροντιστή/ οικογένεια. Η ολιστική προσέγγιση, το θεραπευτικό δηλαδή πλάνο που θα εφαρμοστεί θα αφορά την ασθένεια εννοείται καθώς και οποιονδήποτε έρχεται σε «επαφή» με αυτήν. Οι συγγενείς του ασθενούς συχνά παρουσιάζουν και εκείνοι σωματικά νοσήματα, συμπτώματα όπως απώλεια βάρους, κόπωση, άγχος, μετατραυματική διαταραχή του στρες κ.α.. Γι αυτό τον λόγο θα χρειαστεί μέσα στο θεραπευτικό πλάνο να υπάρχει ως στόχος η στήριξη αυτών των ανθρώπων ώστε βοηθώντας τον ασθενή, να βοηθήσουν και τον εαυτό τους, με απώτερο σκοπό τη βελτιστοποίηση της ποιότητας ζωής όλων όσων εμπλέκονται σε αυτό το θεραπευτικό πλάνο.  Η γνώση των τρόπων στήριξης έρχεται μέσω της εκπαίδευσης από τους έμπειρους επαγγελματίες ανακουφιστικής φροντίδας ώστε να βοηθηθούν όλοι τόσο σε σωματικό όσο και σε ψυχολογικό, κοινωνικό και πνευματικό επίπεδο.

Η κατ’οικον ανακουφιστική φροντίδα, επικεντρώνεται σε ασθενείς με περιοριστική ή απειλητική για τη ζωή τους ασθένεια ή σε γηριατρικούς ασθενείς. Με τον τρόπο αυτό, μειώνεται η ανάγκη για συχνή μεταφορά στο νοσοκομείο και παράλληλα καλύπτονται όλες οι καθημερινές ανάγκες τόσο του ασθενή όσο και των φροντιστών, σε σωματικό και ψυχολογικό επίπεδο. Λαμβάνουν όλοι την υποστήριξη που χρειάζονται σε ένα προσωπικό περιβάλλον, ευνοϊκό για όλους, ελέγχονται καλύτερα τα συμπτώματα του ασθενή και ακολουθείται πιο εύκολα το θεραπευτικό πλάνο με τακτικές αξιολογήσεις, παίρνονται πιο ήρεμα δύσκολες αποφάσεις όπως τόπος φροντίδας και θανάτου. Αυτή η τόσο εξειδικευμένη ασθενοκεντρική φροντίδα προσδίδει αυτοπεποίθηση, δίνει νόημα στη ζωή τους, παραμένουν τα σημαντικά πρόσωπα σε όλη τη διάρκεια της νόσου κοντά στον ασθενή, γίνεται με καλύτερη ψυχολογία η λήψη αποφάσεων και υπάρχει μεγαλύτερη ελπίδα για το μέλλον. Φυσικά λαμβάνονται υπόψιν όλα τα ζητήματα που αφορούν το θεραπευτικό πλάνο όπως οικονομικά, κοινωνικά ζητήματα, ανάγκες σωματικές, πνευματικές κτλ, σημειώνονται και προγραμματίζονται και αντιμετωπίζονται. Τέλος, αλλά πολύ σημαντικό, παρέχεται υποστήριξη στο πένθος.

Πηγή: Εξειδίκευση στην Ανακουφιστική Φροντίδα: Τέχνη και Επιστήμη από το Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών.

Ψυχολόγος online Χριστίνα Ερατώ Ζυμβραγού στην Σκύδρα
Ανακουφιστική Φροντίδα

Ποιος ο τρόπος λειτουργίας της ομάδας Ανακουφιστικής Φροντίδας; Ποιες οι διαφορές πολυεπιστημονικής , διεπιστημονικής ομάδας;

Με βάση τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (2015), «η ανακουφιστική φροντίδα είναι η επιστήμη η οποία βελτιώνει την ποιότητα ζωής των ασθενών και των οικογενειών τους που είναι αντιμέτωποι με απειλητικές ή περιοριστικές για τη ζωή ασθένειες, δια της πρόληψης και ανακούφισης του υποφέρειν των ασθενών μέσω της έγκαιρής αναγνώρισης, αξιολόγησης και αντιμετώπισης του πόνου και των άλλων σωματικών, ψυχοκοινωνικών και πνευματικών προβλημάτων».

(WHO, 2015)

Όπως γίνεται αντιληπτό, οι παρεμβάσεις εστιάζουν σε πολλούς τομείς όπου η συνεργασία με διαφορετικούς επαγγελματίες θεωρείται καίριας σημασίας.  Στις ομάδες αυτές υπάρχουν διαφορές οι οποίες μπορούν να προκύψουν από τις διαφορετικές ανάγκες στις εκάστοτε περίπτωσης, περιοχές, τοπικούς πόρους, παραδόσεις, πάρα ταύτα η διεπιστημονικότητα η οποία βασίζεται στην αξιοποίηση των γνώσεων διαφορετικών επιστημονικών κλάδων αποτελεί πλέον κοινό τρόπο εσωτερικής οργάνωσης (Choi et al, 2006). Για να πούμε πως μια ομάδα λειτουργεί με απώτερο σκοπό το σωστό αποτέλεσμα, θα πρέπει να υπάρξει ένας σωστός σχεδιασμός δηλαδή η μελέτη του προβλήματος, ο προγραμματισμός του σχεδίου δράσης, την ανάθεση και τον καταμερισμό της εργασίας, τον καθορισμό οπωσδήποτε των προτεραιοτήτων, και την τέλος αλλά εξίσου σημαντικό την αξιοποίηση των πληροφοριών των μελών τους για σχεδιασμό για την επίλυση του προβλήματος.

Μια πολυεπιστημονική προσέγγιση θα αφορούσε επαγγελματίες υγείας να εργάζονται εντελώς ανεξάρτητα- μη συνεργατικά (δυστυχώς) και εκ παραλλήλου, ο καθένας να είναι υπεύθυνος για μια διαφορετική ανάγκη φροντίδας των ασθενών. Στο κλάδο της συμβουλευτικής, θα είχαμε τον επαγγελματία να διατηρεί την κεντρική ευθύνη και να διαβουλεύεται με τους άλλους όπως και όπου απαιτείται. Αμέσως θεωρώ βλέπουμε όλη τη προβληματική μαζεμένη σε 4 σειρές επεξήγηση.

Στα καθήκοντα και τις δραστηριότητες της διεπιστημονικής ομάδας υγείας θα πρέπει να υπάρχουν τρεις βασικές και κυρίαρχες λειτουργίες: ο συντονισμός, η επικοινωνία και η κοινή ευθύνη. Μας γίνεται κατανοητό ότι θα έχουμε μια ομάδα να μεριμνά για όλα προς ένα κοινό συμφέρον για όλους, πράγμα ιδανικό.

Σε μια διεπιστημονική προσέγγιση η ομάδα θα αποτελούνταν από επιστήμονες από διαφορετικά επαγγέλματα, που θα μοιράζονται ένα κοινό πληθυσμό ασθενών και κοινούς στόχους για τη φροντίδα των ασθενών και να έχουν την ευθύνη για συμπληρωματικές μεταξύ τους δραστηριότητες. Αυτό θα σήμαινε αυτομάτως εξασφάλιση μιας ολιστικής θεώρησης και αντιμετώπισης προβλημάτων και καταστάσεων υγείας. Η διεπιστημονική ομάδα πρέπει να διέπετε από ανθρώπους με κοινή ταυτότητα και στόχους, υψηλή ποιότητα εργασία και καινοτομία ώστε να μπορούν να προσαρμόσουν ατομικό τον ρόλο τους ο καθένας υπέρ του να προσαρμοστούν παράλληλα ώστε να συντονίσουν την εργασία τους με άλλους. Συνεπώς οι δεξιότητες, εμπειρία και γνώσεις των μελών της ομάδας ενώνονται μαζί για να παράγουν το καλύτερο αποτέλεσμα. Εν κατακλείδι, ο κάθε επαγγελματίας έχει έναν σαφή στόχο και στο σύνολο η ομάδα, με τις διαφορετικές γνώσεις και δεξιότητες που προσφέρει στο σύνολο πραγματοποιεί τον μεγάλο κοινό στόχο που είχε θέσει εξαρχής προσωποκεντρικά στην κάθε περίπτωση ξεχωριστά. Με αυτόν τον τρόπο προσφέρουν εξειδικευμένη στρατηγική σχεδιασμού ποιοτικής φροντίδας με την ενεργό συμμετοχή κάθε επιστημονικού κλάδου στην περίθαλψη των ασθενών αλλά και στην παροχή υπηρεσιών φροντίδας υγείας. Μια διεπιστημονική προσέγγιση θα προωθούσε τον σεβασμό προς τις επαγγελματικές συνεισφορές όλων των επαγγελμάτων, κάτι το οποίο φαντάζει ιδανικό για την εύρυθμη λειτουργία μιας ολιστική προσέγγιση.

Στα πλαίσια της καλής πρακτικής των επαγγελματιών που συμμετάσχουν στην ομάδα ανακουφιστικής φροντίδας, οι επαγγελματίες υγείας απαιτείται να αναπτύξουν συμβουλευτικές δεξιότητες σε συνδυασμό με την άριστη γνώση στη διαχείριση της φαρμακευτικής αγωγής και των συμπτωμάτων. Η μέριμνα για τη συνεχή παροχή φροντίδας, έχει ως στόχο την καλύτερη και στενευμένη βοήθεια τόσο προς τον ασθενή, τους οικείους του αλλά και τους επαγγελματίες υγείας στο να μπορούν να συνεργαστούν καλύτερα για ένα επιθυμητό ολιστικό αποτέλεσμα.

Ρόλος της διεπιστημονικής ομάδας είναι να αξιολογήσει και να αντιμετωπίσει τις ανάγκες των ασθενών στην κοινότητα μέσω ενός σχεδιασμού πρωτοκόλλου. Τόσο οι ασθενείς όσο και οι φροντιστές αξιολογούνται τακτικά με σταθμισμένα εργαλεία αξιολόγησης ώστε να παρακολουθείται η ατομική πορεία τους και οι ανάγκες που μπορεί να προκύψουν μεταξύ των ελέγχων. Θα πρέπει όσοι συμμετέχουν στην ομάδα αυτή να είναι εξειδικευμένο προσωπικό με κατάλληλη εκπαίδευση και γνώσεις. Ασθενοκεντρικά, να συζητιέται η κάθε περίπτωση ασθενούς και να γίνεται ένα ασθενοκεντρικό πλάνο προσέγγισης. Σημαντικό είναι να συζητηθεί ο προτιμώμενος τόπος φροντίδας του ασθενή καθώς και το τόπος θανάτου. Βλέποντας όλα τα θέματα που αναδύονται στην ομάδα, οι ομαδικές συνεδρίες ψυχοθεραπείας είναι υψίστης σημασίας ώστε να στηρίζονται ψυχολογικά σε όλη τη διαδικασία. Επιπρόσθετη πληροφορία αφορά το οικονομικό, η ψυχολογία και τα κοινωνικά ζητήματα του ασθενούς. Καθ’ όλη τη διάρκεια, ο ασθενής δέχεται και αυτός συμβουλευτική και ψυχολογική υποστήριξη. Όλες οι ανάγκες προγραμματίζονται και παρέχεται υποστήριξη για πένθος.

Πηγή: Εξειδίκευση στην Ανακουφιστική Φροντίδα: Τέχνη και Επιστήμη από το Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών.